Algunas afinidades entre la toponimia asturiana y la aragonesa
PDF

Palabras clave

toponimia
asturiano
aragonés
etimología
etiología toponymy
Asturian
Aragonese
etymology
etiology toponimia
asturianu
aragonés
etimoloxía
etioloxía

Cómo citar

Giralt Latorre, J. (2026). Algunas afinidades entre la toponimia asturiana y la aragonesa. Lletres Asturianes, (134), 32–52. Recuperado a partir de http://reunido.uniovi.es/index.php/Lletres/article/view/23963

Resumen

Asturias y Aragón son dos comunidades autónomas que tienen muchos paralelismos desde un punto de vista lingüístico. Indudablemente, el principal proviene del hecho de existir en ambas regiones sendos dialectos constitutivos procedentes del latín vulgar asentado en esas tierras, a saber: el asturiano y el aragonés, sin olvidar el catalán en la zona oriental de Aragón. Es evidente, pues, que los topónimos de Asturias y Aragón están estrechamente vinculados a las lenguas que allí se originaron y que, por lo tanto, los étimos latinos son los que predominan, sin olvidar, naturalmente, el sustrato prerromano que tanta importancia tuvo en su formación. Esta circunstancia histórico-lingüística es la que motiva que existan concomitancias entre la toponimia asturiana y la aragonesa y, en consecuencia, que se pueda llevar a cabo una comparación de ambas realidades toponomásticas para observar los resultados a los que se ha llegado en cada uno de los ámbitos lingüísticos. Partiendo de esta premisa, en este artículo se repasan nombres de lugar asturianos y aragoneses entre los que se producen paralelismos o coincidencias, con el fin de determinar si realmente es así en todos los casos desde el punto de vista etimológico y etiológico. Por indicar algunos ejemplos: Colungo (Aragón)/Colunga (Asturias), Fantova (Aragón)/Fontetoba (Asturias), Sallent (Aragón)/Saliente (Asturias), Escucha (Aragón)/La Escucha (Asturias), Cosa (Aragón)/El Cousu (Asturias), Biescas (Aragón)/Las Viescas-Les Viesques (Asturias), entre otros.

PDF

Citas

Beltrán-Lloris, F. (2006). Galos en Hispania. Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae LVII, pp. 183–199.

Bolós, J. & Moran, J. (1994). Repertori d’antropònims catalans. Barcelona: Institut d’Estudis Catalans.

Boullón, A. (1999). Antroponimia medieval galega (ss. VIII-XII). Tubinga: Max Niemeyer.

Cano-González, A. M. (2021). Llingua, tierra, nomes… Estudios d’Onomástica Románica (1987–2017). Uviéu: Academia de la Llingua Asturiana.

Corominas, J. (1972). Tópica hespérica, I. Madrid: Gredos.

Coromines, J. (1970). Estudis de toponímia catalana, vol. 2. Barcelona: Barcino.

Cortés-Valenciano, M. (2010). Toponimia de las Cinco Villas de Aragón. Zaragoza: CECV.

Cortés-Valenciano, M. (2015). Los topónimos terminados en -ún en el Alto Aragón. Alazet. Revista de Filología 27, pp. 9–58. http://revistas.iea.es/index.php/ALZ.

Cortés-Valenciano, M. (2019). Toponimia aragonesa antroponímica con la terminación -ón (II). Alazet. Revista de Filología 31, pp. 9–53. https://revistas.iea.es/index.php/ALZ

Cortés-Valenciano, M. (2025). Griegos. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

DARA = Gobierno de Aragón. (s. f.). DARA. Documentos y Archivos de Aragón [base de datos en llinia]. https://dara.aragon.es/opac/doma/.

DCECH = Corominas, J. & Pascual, J. A. (1991). Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico. Madrid: Gredos. [6 vols.].

DECat = Coromines, J. (1980–1991). Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana. Barcelona: Curial Edicions Catalanes. [9 vols.]. https://decat.iec.cat/.

DELLA = García-Arias, X. L. (2018–2021). Diccionariu etimolóxicu de la llingua asturiana. Uviéu: Academia de la Llingua Asturiana/Servicio de Publicaciones. Universidá d’Uviéu.

DicMadoz = Madoz, P. (1845–1850). Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar. Madrid: Est. Literario Tipográfico de P. Madoz y L. Sagasti. [16 vols.].

FHA = Sarasa, E. (2018). Fondo Histórico de Aragón. Zaragoza: Fundación Ibercaja. https://fondohistoricodearagon.fundacionibercaja.es/

Frago-Gracia, J. A. (1981). Toponimia navarroaragonesa del Ebro (IV): Orónimos. Archivo de Filología Aragonesa 30–31, pp. 23–62. https://ifc.dpz.es/publicaciones/ebooks/id/1169

Francino, G. (2002). Toponimia de Ribagorza. Municipio de Sopeira. Lleida: Milenio.

Fuente-Cornejo, T. (2024). *Gordone. En Toponomasticon Hispaniae, proyecto financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Fuente-Cornejo, T. (2025). La Pola de Gordón. En Toponomasticon Hispaniae, proyecto financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

García-Arias, X. L. (2005). Toponimia asturiana. El porqué de los nombres de nuestros pueblos. Oviedo: La Nueva España.

García-Arias, X. L. (2022). Vocalismo y consonantismo de la lengua asturiana. En Giralt-Latorre, J. y Nagore-Laín, F. (Eds.). Fonética histórica comparada de las lenguas iberorrománicas, pp- 235–252. Zaragoza: Prensas de la Universidad de Zaragoza.

García-Larragueta, S. (1962). Colección de documentos de la catedral de Oviedo. Oviedo: Instituto de Estudios Asturianos.

García-Sánchez, J. J. (2002–2003). El elemento prefijal sub (> «so») en toponimia. Reconsideración de su valor. Archivum 52–53, pp. 159–195

García-Sánchez, J. J. (2007). Atlas toponímico de España. Madrid: Arco Libros.

Giménez-Resano, G. (1984). Los nombres de las calles de Zaragoza en el siglo XV (Toponimia urbana). Archivo de Filología Aragonesa 34–35, pp. 581–599.

Giralt-Latorre, J. (2024). Lo que la toponimia esconde (en Aragón). Onomàstica. Anuari de la Societat d’Onomàstica 10, pp. 125–67. https://raco.cat/index.php/Onomastica/article/view/433372.

Giralt-Latorre, J. (2025a). Navasa. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Giralt-Latorre, J. (2025b). El Cid en la toponimia de Aragón: etimología y motivación. En Casanova, E. & Mollà, M. (Eds.). Actes del III Congrés Toponomasticon Hispaniae. Onomàstica hispànica: documentació, geografia i etimologia, pp. 135–153. València: Acadèmia Valenciana de la Llengua. También Castrocid/Castrocit. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Giralt-Latorre, J. (2025c). Ilche. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Gobierno de Aragón (s. f.). Toponimia de Colungo (Somontano de Barbastro). http://etno.patrimoniocultural.aragon.es/toponimia/somonlis/colungo.htm

INE = Instituto Nacional de Estadística (s. f.). Nombres y apellidos [base de datos en llinia]. https://www.ine.es/widgets/nombApell/index.shtml.

Jordán-Cólera, C. (1997). La raiz *eis- en la hidrotoponimia de la Peninsula Iberica. Beitrage zur Namenforschung. Neue Folge 32, pp. 417–455.

Kajanto, I. (1982). The latín cognomina. Roma: Giorgio Bretschneider Editore.

Kremer, D. (1969). Die Germanischen Personennamen in Katalonien: Namensammlung und Etymologisches. Estudis Romànics 14, pp. 1–245.

Marco-Simón, F. (1980). Sufijacion celtica: -briga, -dunum, -acum. En Beltrán Martinez, A. (Ed.). Atlas de prehistoria y arqueología aragonesas, pp. 62–63. Zaragoza: Institución Fernando el Católico.

Martín de las Pueblas, J. & Hidalgo, M.ª A. (2006). Toponimia de Ribagorza. Municipio de Benasque. Lleida: Editorial Milenio.

Menéndez-Pidal, R. (1950). Orígenes del español. Madrid: Espasa-Calpe. [3ª ed.].

Miguel-Ballestín, P. (2015). Toponimia mayor de Aragón. Ciudades, villas, lugares, aldeas, ríos, montañas y territorios. Zaragoza: Institución Fernando el Católico/Prensas Universitarias de Zaragoza/Gara d’Edizions.

Nieto-Ballester, E. (1997). Breve diccionario de topónimos españoles. Madrid: Alianza Editorial.

OLD = Glare, P. G. W. (1968–1982). Oxford Latin Dictionary. Oxford: Clarendon Press.

OnCat = Coromines, J. (1989–1997). Onomasticon Cataloniae. Els noms de lloc i els noms de persona de totes les terres de lengua catalana. Barcelona: Curial Edicions Catalanes, 8 vols.

Piel, J. M. & Kremer, D. (1976). Hispano-gotisches Namenbuch. Heidelberg: Carl Winter.

Pocklington, R. (2010). Toponimia ibérica, latina y árabe de la provincia de Albacete. Al-Basit: Revista de Estudios Albacetenses 55, pp. 111–1676.

Rabella, J. A. (2019). Els noms dels rius catalans. Onomàstica 5, pp. 205–225.

https://raco.cat/index.php/Onomastica/issue/view/27992.

Rizos-Jiménez, C. Á. (2025). Fantova. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Selfa-Sastre, M. (2000). Toponimia de origen euskérico en Ribagorza: el Valle Medio del Ésera (Huesca). Fontes Linguae Vasconum: studia et documenta 84, pp. 289–300.

Terrado-Pablo, J. (2010). Algunas manifestaciones del sufijo latino -īvus, -īva en la toponimia hispánica. En Castañer, R. M.ª y Lagüéns, V. (Eds.). De moneda nunca usada. Estudios dedicados a José Mª Enguita Utrilla, pp. 585–592. Zaragoza: Institución Fernando el Católico.

Valle de Tena (s. f.). La leyenda de Culibillas y Balaitús. https://www.valledetena.com/conocer-el-valle/leyendas-del-valle-de-tena/culibillas-y-balaitus/.

Vázquez-Obrador, J. (2022). Para una fonética diacrónica del aragonés: evolución de las consonantes. En Giralt Latorre, J. y Nagore Laín, F. (Eds.). Fonética histórica comparada de las lenguas iberorrománicas, pp. 115–180. Zaragoza: Prensas de la Universidad de Zaragoza.

Vázquez-Obrador, J. (2025a). Sallent de Gállego. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Vázquez-Obrador, J. (2025b). Biescas. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Vázquez-Obrador, J. (2025c). Para una fonética diacrónica del aragonés: evolución de las vocales etimológicas. Revista de l’Academia Aragonesa de la Lengua 1, pp. 193–224. DOI: https://doi.org/10.65066/raal.8.

Creative Commons License

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-NoComercial-SinDerivadas 4.0.

Derechos de autor 2026 Javier Giralt Latorre

Descargas

Los datos de descargas todavía no están disponibles.