Dalgunes afinidaes ente la toponima asturiana y l’aragonesa
PDF (Español (España))

Pallabres clave

toponimia
asturiano
aragonés
etimología
etiología toponymy
Asturian
Aragonese
etymology
etiology toponimia
asturianu
aragonés
etimoloxía
etioloxía

Como citar

Giralt Latorre, J. (2026). Dalgunes afinidaes ente la toponima asturiana y l’aragonesa. Lletres Asturianes, (134), 32–52. Retrieved from http://reunido.uniovi.es/index.php/Lletres/article/view/23963

Resume

Asturies y Aragón son dos comunidaes autónomes con munchos paralelismos dende un puntu de vista llingüísticu. Ensin dulda, el principal vien del fechu d’existir en dambes dos dialeutos constitutivos procedentes del llatín vulgar: l’asturianu y l’aragonés, ensin escaecer el catalán na zona oriental d’Aragón. Ello fai que los topónimos d’Asturies y Aragón tán venceyaos de manera mui estrecha a les llingües qu’ellí s’orixinaron y que, poro, los étimos llatinos son los que predominen, ensin dexar de llau, naturalmente, el sustratu prerromanu que tanta importancia tuvo na so formación. Esta circunstancia histórico-llingüística ye la que fai qu’existan puntos comunes ente la toponimia asturiana y l’aragonesa y, darréu d’ello, que se pueda llevar alantre una comparanza de dambes realidaes toponomástiques pa observar los resultaos a los que se llegó en caún de los ámbitos llingüísticos. Partiendo d’esta premisa, nesti artículu repásense nomes de llugar asturianos y aragoneses ente los que se producen paralelismos o coincidencies, cola fin de determinar si en verdá ye asina en tolos casos dende’l puntu de vista etimolóxicu y etiolóxicu. Por indicar dalgunos exemplos: Colungo (Aragón)/Colunga (Asturies), Fantova (Aragón)/Fontetoba (Asturies), Sallent (Aragón)/Saliente (Asturies), Escucha (Aragón)/La Escucha (Asturies), Cosa (Aragón)/El Cousu (Asturies), Biescas (Aragón)/Las Viescas-Les Viesques (Asturies), ente otros.

PDF (Español (España))

Referencies bibliográfiques

Beltrán-Lloris, F. (2006). Galos en Hispania. Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae LVII, pp. 183–199.

Bolós, J. & Moran, J. (1994). Repertori d’antropònims catalans. Barcelona: Institut d’Estudis Catalans.

Boullón, A. (1999). Antroponimia medieval galega (ss. VIII-XII). Tubinga: Max Niemeyer.

Cano-González, A. M. (2021). Llingua, tierra, nomes… Estudios d’Onomástica Románica (1987–2017). Uviéu: Academia de la Llingua Asturiana.

Corominas, J. (1972). Tópica hespérica, I. Madrid: Gredos.

Coromines, J. (1970). Estudis de toponímia catalana, vol. 2. Barcelona: Barcino.

Cortés-Valenciano, M. (2010). Toponimia de las Cinco Villas de Aragón. Zaragoza: CECV.

Cortés-Valenciano, M. (2015). Los topónimos terminados en -ún en el Alto Aragón. Alazet. Revista de Filología 27, pp. 9–58. http://revistas.iea.es/index.php/ALZ.

Cortés-Valenciano, M. (2019). Toponimia aragonesa antroponímica con la terminación -ón (II). Alazet. Revista de Filología 31, pp. 9–53. https://revistas.iea.es/index.php/ALZ

Cortés-Valenciano, M. (2025). Griegos. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

DARA = Gobierno de Aragón. (s. f.). DARA. Documentos y Archivos de Aragón [base de datos en llinia]. https://dara.aragon.es/opac/doma/.

DCECH = Corominas, J. & Pascual, J. A. (1991). Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico. Madrid: Gredos. [6 vols.].

DECat = Coromines, J. (1980–1991). Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana. Barcelona: Curial Edicions Catalanes. [9 vols.]. https://decat.iec.cat/.

DELLA = García-Arias, X. L. (2018–2021). Diccionariu etimolóxicu de la llingua asturiana. Uviéu: Academia de la Llingua Asturiana/Servicio de Publicaciones. Universidá d’Uviéu.

DicMadoz = Madoz, P. (1845–1850). Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar. Madrid: Est. Literario Tipográfico de P. Madoz y L. Sagasti. [16 vols.].

FHA = Sarasa, E. (2018). Fondo Histórico de Aragón. Zaragoza: Fundación Ibercaja. https://fondohistoricodearagon.fundacionibercaja.es/

Frago-Gracia, J. A. (1981). Toponimia navarroaragonesa del Ebro (IV): Orónimos. Archivo de Filología Aragonesa 30–31, pp. 23–62. https://ifc.dpz.es/publicaciones/ebooks/id/1169

Francino, G. (2002). Toponimia de Ribagorza. Municipio de Sopeira. Lleida: Milenio.

Fuente-Cornejo, T. (2024). *Gordone. En Toponomasticon Hispaniae, proyecto financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Fuente-Cornejo, T. (2025). La Pola de Gordón. En Toponomasticon Hispaniae, proyecto financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

García-Arias, X. L. (2005). Toponimia asturiana. El porqué de los nombres de nuestros pueblos. Oviedo: La Nueva España.

García-Arias, X. L. (2022). Vocalismo y consonantismo de la lengua asturiana. En Giralt-Latorre, J. y Nagore-Laín, F. (Eds.). Fonética histórica comparada de las lenguas iberorrománicas, pp- 235–252. Zaragoza: Prensas de la Universidad de Zaragoza.

García-Larragueta, S. (1962). Colección de documentos de la catedral de Oviedo. Oviedo: Instituto de Estudios Asturianos.

García-Sánchez, J. J. (2002–2003). El elemento prefijal sub (> «so») en toponimia. Reconsideración de su valor. Archivum 52–53, pp. 159–195

García-Sánchez, J. J. (2007). Atlas toponímico de España. Madrid: Arco Libros.

Giménez-Resano, G. (1984). Los nombres de las calles de Zaragoza en el siglo XV (Toponimia urbana). Archivo de Filología Aragonesa 34–35, pp. 581–599.

Giralt-Latorre, J. (2024). Lo que la toponimia esconde (en Aragón). Onomàstica. Anuari de la Societat d’Onomàstica 10, pp. 125–67. https://raco.cat/index.php/Onomastica/article/view/433372.

Giralt-Latorre, J. (2025a). Navasa. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Giralt-Latorre, J. (2025b). El Cid en la toponimia de Aragón: etimología y motivación. En Casanova, E. & Mollà, M. (Eds.). Actes del III Congrés Toponomasticon Hispaniae. Onomàstica hispànica: documentació, geografia i etimologia, pp. 135–153. València: Acadèmia Valenciana de la Llengua. También Castrocid/Castrocit. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Giralt-Latorre, J. (2025c). Ilche. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Gobierno de Aragón (s. f.). Toponimia de Colungo (Somontano de Barbastro). http://etno.patrimoniocultural.aragon.es/toponimia/somonlis/colungo.htm

INE = Instituto Nacional de Estadística (s. f.). Nombres y apellidos [base de datos en llinia]. https://www.ine.es/widgets/nombApell/index.shtml.

Jordán-Cólera, C. (1997). La raiz *eis- en la hidrotoponimia de la Peninsula Iberica. Beitrage zur Namenforschung. Neue Folge 32, pp. 417–455.

Kajanto, I. (1982). The latín cognomina. Roma: Giorgio Bretschneider Editore.

Kremer, D. (1969). Die Germanischen Personennamen in Katalonien: Namensammlung und Etymologisches. Estudis Romànics 14, pp. 1–245.

Marco-Simón, F. (1980). Sufijacion celtica: -briga, -dunum, -acum. En Beltrán Martinez, A. (Ed.). Atlas de prehistoria y arqueología aragonesas, pp. 62–63. Zaragoza: Institución Fernando el Católico.

Martín de las Pueblas, J. & Hidalgo, M.ª A. (2006). Toponimia de Ribagorza. Municipio de Benasque. Lleida: Editorial Milenio.

Menéndez-Pidal, R. (1950). Orígenes del español. Madrid: Espasa-Calpe. [3ª ed.].

Miguel-Ballestín, P. (2015). Toponimia mayor de Aragón. Ciudades, villas, lugares, aldeas, ríos, montañas y territorios. Zaragoza: Institución Fernando el Católico/Prensas Universitarias de Zaragoza/Gara d’Edizions.

Nieto-Ballester, E. (1997). Breve diccionario de topónimos españoles. Madrid: Alianza Editorial.

OLD = Glare, P. G. W. (1968–1982). Oxford Latin Dictionary. Oxford: Clarendon Press.

OnCat = Coromines, J. (1989–1997). Onomasticon Cataloniae. Els noms de lloc i els noms de persona de totes les terres de lengua catalana. Barcelona: Curial Edicions Catalanes, 8 vols.

Piel, J. M. & Kremer, D. (1976). Hispano-gotisches Namenbuch. Heidelberg: Carl Winter.

Pocklington, R. (2010). Toponimia ibérica, latina y árabe de la provincia de Albacete. Al-Basit: Revista de Estudios Albacetenses 55, pp. 111–1676.

Rabella, J. A. (2019). Els noms dels rius catalans. Onomàstica 5, pp. 205–225.

https://raco.cat/index.php/Onomastica/issue/view/27992.

Rizos-Jiménez, C. Á. (2025). Fantova. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Selfa-Sastre, M. (2000). Toponimia de origen euskérico en Ribagorza: el Valle Medio del Ésera (Huesca). Fontes Linguae Vasconum: studia et documenta 84, pp. 289–300.

Terrado-Pablo, J. (2010). Algunas manifestaciones del sufijo latino -īvus, -īva en la toponimia hispánica. En Castañer, R. M.ª y Lagüéns, V. (Eds.). De moneda nunca usada. Estudios dedicados a José Mª Enguita Utrilla, pp. 585–592. Zaragoza: Institución Fernando el Católico.

Valle de Tena (s. f.). La leyenda de Culibillas y Balaitús. https://www.valledetena.com/conocer-el-valle/leyendas-del-valle-de-tena/culibillas-y-balaitus/.

Vázquez-Obrador, J. (2022). Para una fonética diacrónica del aragonés: evolución de las consonantes. En Giralt Latorre, J. y Nagore Laín, F. (Eds.). Fonética histórica comparada de las lenguas iberorrománicas, pp. 115–180. Zaragoza: Prensas de la Universidad de Zaragoza.

Vázquez-Obrador, J. (2025a). Sallent de Gállego. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Vázquez-Obrador, J. (2025b). Biescas. En Toponimia de Aragón, Cantabria y La Rioja (PID2020–114216RB-C63), proyecto integrado en el Toponomasticon Hispaniae, financiado por el MCIN/AEI/10.13039/501100011033/. https://toponhisp.org/.

Vázquez-Obrador, J. (2025c). Para una fonética diacrónica del aragonés: evolución de las vocales etimológicas. Revista de l’Academia Aragonesa de la Lengua 1, pp. 193–224. DOI: https://doi.org/10.65066/raal.8.

Creative Commons License

Esta obra ta baxo una llicencia internacional Creative Commons Reconocencia-NonComercial-EnsinDerivaes 4.0.

Derechos d'autor (c) 2026 Javier Giralt Latorre

Baxaes

Los datos de baxaes inda nun tán disponibles.