De la dérivation verbale à la dérivation adjectivale : évolution du suffixe proto-roman */ˈor e/ dans les idiomes romans
PDF (Asturianu)

Cómo citar

CARBONNELLE, H. (2026). De la dérivation verbale à la dérivation adjectivale : évolution du suffixe proto-roman */ˈor e/ dans les idiomes romans. Lletres Asturianes, (134), 79–95. Recuperado a partir de http://reunido.uniovi.es/index.php/Lletres/article/view/24083

Resumen

Esta investigación examina la evolución del sufijo protorrománico */ˈor e/ en las lenguas románicas, poniendo el énfasis en su transformación funcional. En latín clásico, este morfema era mayoritariamente productivo en la formación de sustantivos a partir de bases verbales; en las lenguas románicas, se heredó y se reutilizó principalmente para crear sustantivos a partir de adjetivos, lo que ilustra un desplazamiento semántico y morfológico significativo. El estudio es comparativo y diacrónico: se analiza un corpus representativo de diez lenguas —sardo, daco-rumano, italiano, friulano, francés, occitano, catalán, español, asturiano y gallego— y se contrasta con los datos del latín escrito y del protorromance reconstruido. Esta perspectiva permite identificar los factores morfológicos, semánticos y léxicos que modelaron la evolución del morfema */ˈor e/ y comprender cómo los hablantes del protorromance lo analizaron. El trabajo se centra especialmente en tres aspectos: la naturaleza de las bases derivativas seleccionadas, la importancia de las redes léxicas y la convergencia con otros sufijos afines. La investigación esclarece así los mecanismos que actuaron en la historia del protorromance y de las lenguas románicas, e ilustra cómo la consideración de distintos factores lingüísticos, desde una perspectiva estructuralista, puede explicar el cambio de función de un afijo y la evolución de los procesos derivativos.

PDF (Asturianu)

Citas

Adams, E. L. (1913). Word-formation in Provençal. New York : Macmillan.

Amiot, D. (2020). Morphologie dérivationnelle vs. flexionnelle. En Marchello-Nizia, C., Combettes, B., Prévost, S. & Scheer, T. (Éds.), Grande Grammaire Historique du Français. Berlin, Boston : De Gruyter. [2 vols.].

Carbonnelle, H. (2024). Un troisième suffixe homonymique -eur en français ? Perspectives diachroniques sur l’étude d’un suffixe du protoroman à nos jours. En Neveu, F., Prévost, S., Montébran, A., Steuckardt, A. & Bergounioux, G. (Éds.), Actes du 9e Congrès Mondial de Linguistique Française, Lausanne, 1–5 juillet, 2024, pp. 1–15. Les Ulis : EDP Sciences. DOI : https://doi.org/10.1051/shsconf/202419103008

Carbonnelle, H. (2025). La nominalisation par dérivation suffixale dans la morphologie protoromane. Concurrence entre les suffixes */-ˈjon-e/, */-ˈor-e/ et */ˈur-a/. [Thèse non publiée, Sorbonne Université]. https://theses.hal.science/tel-05418517

Cooper, F. T. (1895). Word Formation in the Roman Sermo Plebeius. Hildesheim : Olms.

Creissels, D. (2006). Syntaxe générale, une introduction typologique. Vol. 1 : Catégories et constructions. Paris : Hermes.

Croft, W. (2022). Morphosyntax. Cambridge : Cambridge University Press.

DALLA = Academia de la Llingua Asturiana. (Éd.). (2000). Diccionariu de la llingua asturiana. Uviéu : Academia de la Llingua Asturiana. https://www.diccionariu.alladixital.org/

Dardel, R. de (1960). Le genre des substantifs abstraits en -or dans les langues romanes et en roman commun. Cahiers Ferdinand de Saussure 17, pp. 29–45.

De Leidi, G. (1984). I suffissi nel friulano. Udine : Società Filologica Friulana.

DELLA = García-Arias, X. L. (2017–2021). Diccionariu Etimolóxicu de la Llingua Asturiana. Uviéu : Universidá d’Uviéu, Academia de la Llingua Asturiana. [7 vol.].

DÉRom = Buchi, É. & Schweickard, W. (Éds.). (2008–). Dictionnaire Étymologique Roman. Nancy : ATILF. http://www.atilf.fr/DERom

DRAG2 = Real Academia Galega (2012–). Dicionario da Real Academia Galega. La Corogne : Real Academia Galega. https://academia.gal/dicionario. [2e édition].

Dworkin, S. N. (2016). Do Romanists Need to Reconstruct Proto-Romance? The Case of the Dictionnaire Étymologique Roman (DÉRom) Project. Zeitschrift für romanische Philologie 132, pp. 1–19.

Garey, H. B. (1957). Verbal aspect in French. Language 33(2), pp. 91–110.

GLlA = Academia de la Llingua Asturiana. (Éd.). (2001). Gramática de la Llingua Asturiana. Uviéu : Academia de la Llingua Asturiana. [3e édition].

Koehl, A. (2010). Les noms de propriété adjectivale en -eur et -esse : un modèle évolutif original. En Neveu, F., Muni Toke, V., Durand, J., Klingler, T., Mondada, L. et Prévost, S. (Éds.), Actes du 2e Congrès Mondial de Linguistique Française, La Nouvelle-Orléans, 12–15 juillet, 2010, pp. 991–1007. Les Ulis : EDP Sciences. DOI : https://doi.org/10.1051/cmlf/2010192

Lüdtke, J. (1978). Prädikative Nominalisierungen mit Suffixen im Französischen, Katalanischen und Spanischen. Tübingen : Niemeyer.

Mauro, T. de (2009–). Nuovo De Mauro. Internazionale. https://dizionario.internazionale.it

Mertens, B. (2021). Le suffixe */-ˈur-a/. Recherches sur la morphologie dérivationnelle du protoroman. Berlin, Boston : De Gruyter.

Meyer-Lübke, W. (1895). Grammaire des langues romanes. Paris : Welter. [Vol. 2].

Nyrop, K. (1908). Grammaire historique de la langue française. Copenhague : Nordisk Forlag. [Vol. 3].

Pascu, G. (1916). Sufixele românești. Bucarest : Edițiunea Academiei Române.

Pharies, D. A. (2002). Diccionario etimológico de los sufijos españoles y de otros elementos finales. Madrid : Gredos.

Popescu-Marin, M. (Éd.). (2007). Formarea cuvintelor in limba romana in secolele al XVI-lea - al XVIII-lea. Bucarest : Editura Academiei Române.

Quellet, H. (1969). Les dérivés latins en -or. Étude lexicographique, statistique, morphologique et sémantique. Paris : Klincksieck.

Rohlfs, G. (2021). Grammatica storica della lingua italiana e die suoi dialetti. Vol. 3 : Sintassi et formazione delle parole. Bologne : Il Mulino. [3e édition].

Rosetti, A. (1986). Istoria limbii române. De la origini şi pînă la începutul secolului al XVII-lea. Bucarest : Editura Ştiinţifică şi Enciclopedică.

Rull i Muruzàbal, X. (2007). Els substantius d’acció i efecte en català. [thèse non publiée, Universitat Rovira i Virgili]. http://www.tdx.cat/TDX-0710108–123412

Sihler, A. L. (1995). New Comparative Grammar of Greek and Latin. New York, Oxford : Oxford University Press.

Straka, G. (1956). La dislocation linguistique de la Romania et la formation des langues romanes à la lumière de la chronologie relative des changements phonétiques. Revue de linguistique romane 20, pp. 249–267.

Stüber, K. (2002). Die primären s-Stämme des Indogermanischen. Wiesbaden: Reichert.

Tiktin, H., Miron, P. & Lüder, E. (2001–2005). Rumänisch-deutsches Wörterbuch. Wiesbaden : Harrassowitz. [3 Vol. ; 3e édition].

TLF = Imbs, P. & Quemada, B. (Éds.). (1971–1994). Trésor de la langue française. Dictionnaire de la langue du XIXe et du XXe siècle (1789–1960). Paris : Éditions du CNRS, Gallimard. http://atilf.atilf.fr/tlf.htm. [16 Vol.].

Väänänen, V. (1981). Introduction au latin vulgaire. Paris : Klincksieck. [3e édition].

Wagner, M. L. (1952). Historische Wortbildungslehre des Sardischen. Zu seinem siebenzigsten Geburtstag herausgegeben von seinen Freunden. Berne : Francke.

Weiss, M. (2020). Outline of the Historical and Comparative Grammar of Latin. New York : Beech Stave Press. [2e édition].

Creative Commons License

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-NoComercial-SinDerivadas 4.0.

Derechos de autor 2026 Hugo CARBONNELLE

Descargas

Los datos de descargas todavía no están disponibles.