Sensibilidá intercultural y diversidá: l’allugamientu del futuru profesoráu n’Asturies
PDF (Español (España))

Pallabres clave

Asturias
Primary Education
teacher education
immigration
Acculturation Theory Asturias
Educación Primaria
formación del profesorado
inmigración
Teoría de la Aculturación Asturies
Educación Primaria
formación del profesoráu
inmigración
Teoría de l’Aculturación

Como citar

Huguet-Canalís, Ángel, González-Riaño, X. A., Lapresta-Rey, C., & Senar-Morera, F. (2026). Sensibilidá intercultural y diversidá: l’allugamientu del futuru profesoráu n’Asturies. Lletres Asturianes, (135), 6–22. Retrieved from https://reunido.uniovi.es/index.php/Lletres/article/view/24647

Resume

Asitiaos nel marcu de la Teoría de l’Aculturación, el presente estudiu analiza les preferencies d’aculturación y aculturación llingüística, la sensibilidá intercultural, les actitúes llingüístiques y la ideoloxía multicultural de los futuros docentes que cursen el Grau de Maestru n’Educación Primaria na Universidá d’Uviéu, atendiendo tamién a les posibles diferencies ente los y les qu’escoyeron la Mención de Llingua Asturiana y los y les que cursaben el restu de les menciones (Educación Especial, Educación Física, Educación Musical y Llingua Estranxera: Inglés). Participaron 131 estudiantes (89 de tercer cursu y 42 de cuartu), de los que 33 cursaben la Mención de Llingua Asturiana y 98 otres menciones. Aplicóse un cuestionariu de preferencies d’aculturación y aculturación llingüística hacia descendientes de rumanos y marroquinos, sensibilidá intercultural, actitúes llingüístiques hacia’l rumanu y l’árabe ya ideoloxía multicultural, esta cabera analizada a partir de la discriminación-racismu, los estereotipos y l’amenaza percibida. Los resultaos amosaron asociaciones elevaes ente les preferencies espresaes hacia dambos colectivos, rellaciones positives ente sensibilidá intercultural y actitúes llingüístiques y asociaciones significatives ente los distintos componentes de la ideoloxía multicultural. Per otra parte, nun se detectaron diferencies significatives sistemátiques ente los y les que cursaben la Mención de Llingua Asturiana y los y les que cursaben el restu de les menciones. La principal escepción apaeció nos estereotipos hacia los descendientes de rumanos, que resultaron más positivos ente l’alumnáu de la Mención de Llingua Asturiana. Estos resultaos ponen de manifiestu la necesidá de siguir afondando nos factores culturales y llingüísticos que configuren el posicionamientu del futuru profesoráu ante la diversidá y de treslladar esti conocimientu a los sos programes de formación.

PDF (Español (España))

Referencies bibliográfiques

Acquah, E. O. & Commins, N. L. (2017). Methods that matter in addressing cultural diversity with teacher candidates. Teaching in Higher Education 22(5), pp. 501–518. https://doi.org/10.1080/135 62517.2016.1273217.

Alisaari, J., Heikkola, L. M., Commins, N. L. & Acquah, E. O. (2019). Monolingual ideologies confronting multilingual realities. Finnish teachers’ beliefs about linguistic diversity. Teaching and Teacher Education 80, pp. 48–58. https://doi.org/10.1016/j.tate.2019.01.003.

Archer, L. (2008). The Impossibility of Minority Ethnic Educational ‘Success’? An Examination of the Discourses of Teachers and Pupils in British Secondary Schools. European Educational Research Journal 7(1), pp. 89–107. http://dx.doi.org/10.2304/eerj.2008.7.1.89.

Ato, M., López-García, J. J. & Benavente, A. (2013). Un sistema de clasificación de los diseños de investigación en psicología. Anales de Psicología 29(3), pp. 1038–1059. https://dx.doi.org/10.6018/ analesps.29.3.178511.

Avello, R. & Fernández-Costales, A. (2025). Evolución de la investigación sobre les actitúes lingüístiques n’Asturies: una revisión sistemática. Lletres Asturianes 133, pp. 42–58. https://doi. org/10.17811/LLAA.133.2025.42–58.

Avello, R. & González-Riaño, X. A. (2023). El Prácticum de la Mención de Lengua Asturiana: un primer acercamiento a la visión de sus protagonistas. Aula Abierta 52(4), pp. 369–380. https://doi. org/10.17811/rifie.52.4.2023.369–380.

Berry, J. W. (2005). Acculturation: Living Successfully in Two Cultures. International Journal of Intercultural Relations 29(6), pp. 697–712. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2005.07.013.

Berry, J. W. & Kalin, R. (1995). Multicultural and ethnic attitudes in Canada: An overview of the 1991 national survey. Canadian Journal of Behavioural Science / Revue canadienne des sciences du comportement 27(3), pp. 301–320. https://doi.org/10.1037/0008–400X.27.3.301.

Berry, J. W., Poortinga, Y. H., Breugelmans, S. M., Chasiotis, A. & Sam, D. L. (2011). Cross-Cultural Psychology: Research and Applications. Cambridge: Cambridge University Press. [3.ª edición]. https:// doi.org/10.1017/CBO9780511974274.

Bourhis, R. Y. (2001). Acculturation, language maintenance and language loss. En Klatter-Folmer, J. & Van Avermaet, P. (Eds.). Theories on maintenance and loss of minority languages, pp. 5–37. Münster; New York; München; Berlin: Waxmann.

Bourhis, R. Y., Moïse, L. C., Perreault, S. & Senécal, S. (1997). Towards an Interactive Acculturation Model: A Social Psychological Approach. International Journal of Psychology 32(6), pp. 369–386. https://doi.org/10.1080/002075997400629.

Bustos, B., Riojas, E., Guerra, N. & Sánchez, S. (2008). Acculturation Among Latino Bilingual Education Teacher Candidates: Implications for Teacher Preparation Institutions. Journal of Latinos and Education 7(4), pp. 288–304. https://doi.org/10.1080/15348430802143550.

Chen, G. M. & Starosta, W. J. (2000). The development and validation of the Intercultural Sensitivity Scale. Human Communication 3, pp. 1–15. https://digitalcommons.uri.edu/cgi/viewcontent. cgi?article=1035&context=com_facpubs.

Comisiones Obreras (2019). La enseñanza de la llingua asturiana y el gallego-asturianu situación del profesoráu y propuestes d’actuación (cursu 2018/2019). https://asturias.ccoo.es/0e51099cdbb0fbc0816542deb6c7d02b000062.pdf.

Fernández-Costales, A. & González-Riaño, X. A. (2019). Students’ motivation to choose language itineraries in the degree of primary education. Porta Linguarum 31, pp. 21–35. http://hdl.handle. net/10481/58507.

García, E. & Lorente, R. (2014). Grado en Maestro de Educación Primaria: motivaciones y preferencias en la elección de la mención. Aula de Encuentro 16(1), pp. 103–119. http://hdl.handle. net/11162/158569.

Gardner, R. C. (2001). Integrative motivation and second language acquisition. En Dörnyei, Z. & Schmidt, R. (Eds.)., Motivation and second language acquisition, pp. 1–20. Hawai’i: University of Hawai’i.

Gratacós, G. (2014). Estudio sobre las motivaciones en la elección de ser maestro. [Tesis doctoral, Universitat Internacional de Catalunya].

Herrada, R., & Herrada, G. (2012). Fin de las diplomaturas de magisterio: motivaciones, dificultad y satisfacción con la formación de sus últimos alumnos. Tendencias Pedagógicas 19, pp. 175–188. https://revistas.uam.es/tendenciaspedagogicas/article/view/2007.

Huguet, Á. (2006). Attitudes and motivation versus language achievement in cross-linguistic settings. What is cause and what effect? Journal of Multilingual and Multicultural Development 27(5), pp. 413–429. https://doi.org/10.2167/jmmd426.1.

Huguet, Á. & González-Riaño, X. A. (2004). Actitudes lingüísticas, lengua familiar y enseñanza de la lengua minoritaria. Barcelona: Horsori.

Instituto Nacional de Estadística (2025). Población residente por fecha, sexo, grupo de edad y país de nacimiento. [base de datos en línea]. https://ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=56937.

Lapresta-Rey, C., Ubalde, J., Huguet, Á. & Janés, J. (2024). Preferencias de aculturación lingüística de las y los futuros docentes. El caso catalán. Revista Nebrija de Lingüística Aplicada a la Enseñanza de Lenguas 18(37), pp. 12–30. https://doi.org/10.26378/rnlael1837594

Louzao, M. & González-Riaño, X. A. (2009). Investigación sobre les actitúes interculturales del alumnáu asturianu d’Educación Primaria. Un estudiu de casu. Lletres Asturianes 100, pp. 107–126.

Makarova, E. (2019). Acculturation and school adjustment of minority students: school and family-related factors. Intercultural Education 30(5), pp. 445–447. https://doi.org/10.1080/14675986.2 019.1643559.

Makarova, E., & Herzog, W. (2013). Teachers’ Acculturation Attitudes and Their Classroom Management: An Empirical Study among Fifth-Grade Primary School Teachers in Switzerland. European Educational Research Journal 12, pp. 254–267. https://doi.org/10.2304/eerj.2013.12.2.256. Molina, R. (4 de enero de 2026). Díaz exige crear «especialidades docentes» en un derivado del bable que apenas hablan 45.000 personas. OKdiario. https://okdiario.com/espana/diaz-exige-crear-especialidades-docentes-derivado-del-bable-que-apenas-hablan-45–000–personas-15994394. Navas, M., Pumares, P., Sánchez, J., García, M. C., Rojas, A., Cuadrado, I., Asensio, M., & Fernández,

J. S. (2004). Estrategias de aculturación: la perspectiva de los inmigrantes y de los autóctonos en Almería. Almería: Junta de Andalucía.

Pascual, J., Mori, M., González-Riaño, X. A., Fueyo, A., & Atienza, J. L. (2003). Interculturalidad y diversidad lingüística. Estudio de las actitudes lingüísticas en Asturias y sus implicaciones didácticas. Oviedo: KRK Ediciones.

Retortillo, Á. (2009). Evolución de los modelos psicológicos de aculturación en Norteamérica y en Europa: de la unidimensionalidad a la bidimensionalidad en el tratamiento de la inmigración. Revista de Historia de la Psicología 30(1), pp. 73–86. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2940748.

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and Extrinsic Motivations: Classic definitions and New Directions. Contemporary Educational Psychology 25, pp. 54–67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020.

Stephan, W. G., Ybarra, O., y Bachman, G. (1999). Prejudice toward immigrants. Journal of Applied Social Psychology 29(11), pp. 2221–2237. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1559–1816.1999. tb00107.x.

Stephan, W. G., Ybarra, O., Martínez, C. M., Schwarzwald, J., & Tur-Kaspa, M. (1998). Prejudice toward immigrants to Spain and Israel: An integrated threat theory analysis. Journal of Cross-Cultural Psychology 29(4), pp. 559–576. https://doi.org/10.1177/0022022198294004.

Tong, F., Castillo, L. G., & Pérez, A. E. (2010). A Psychological Profile of Acculturation, Ethnic Identity and Teaching Efficacy among Latino In-service Teachers. International Education Studies 3(3), pp. 41–51. https://doi.org/10.5539/ies.v3n3p41.

Van Praag, L., Stevens, P. A. J. & Van Houtte, M. (2016). ‘No more Turkish music!’ The acculturation strategies of teachers and ethnic minority students in Flemish schools. Journal of Ethnic and Migration Studies 42(8), pp. 1353–1370. https://doi.org/10.1080/1369183X.2015.1103171

Ward, C., & Masgoret, A.-M. (2006). An integrative model of attitudes toward immigrants. International Journal of Intercultural Relations 30(6), pp. 671–682. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2006.06.002.

Creative Commons License

Esta obra ta baxo una llicencia internacional Creative Commons Reconocencia-NonComercial-EnsinDerivaes 4.0.

Derechos d'autor (c) 2026 Ángel Huguet-Canalís,Xosé Antón González-Riaño,Cecilio Lapresta-Rey,Fernando Senar-Morera

Baxaes

Los datos de baxaes inda nun tán disponibles.